Book review: Hisa, Hatifungani, Vipande - Uwekezaji kwa Ukuaji wa Mtaji na Kipato Endelevu
Kama kuna kitabu kimoja ambacho ningemshauri kila Mtanzania anayetamani kuanza safari ya uwekezaji akisome mwaka huu, basi ni kitabu Hisa, Hatifungani, Vipande. Hiki siyo kitabu kinachokupa maneno makubwa ya kiuchumi halafu ukikifunga unabaki na maswali mengi zaidi kuliko majibu. Ni kitabu kinachokushika mkono hatua kwa hatua, kutoka “sina uhakika hata nianzie wapi” mpaka kufikia “naelewa ninachotakiwa kufanya kesho asubuhi.”
Kilichonivutia zaidi ni kwamba mwandishi ameandika kwa lugha ya kawaida kabisa. Anaondoa ile hofu ambayo watu wengi huwa nayo kwamba uwekezaji ni wa watu wenye mamilioni, wachumi, au watu wanaoishi Dar es Salaam pekee. Tangu mwanzo kabisa, anakwambia wazi kwamba hata ukiwa na kiasi kidogo unaweza kuanza. Hilo pekee linaifanya hii iwe siyo tu kitabu cha maarifa, bali kitabu cha kukupa ujasiri.
Kwa maoni yangu, nguvu kubwa ya kitabu hiki iko kwenye mambo matatu:
- Kinaelezea uwekezaji kwa lugha rahisi.
- Kinaonyesha hatua za vitendo, siyo nadharia pekee.
- Kinafundisha jinsi ya kuepuka makosa ambayo wengi wamekuwa wakifanya.
Moja ya sura bora kabisa ni ile inayokueleza kwamba kabla hujawekeza, lazima kwanza ujenge msingi wa maisha yako ya kifedha. Mwandishi hakukimbilii kukuambia “nunua hisa.” Anakukumbusha kwanza ulipie madeni yenye riba kubwa, uwe na mfuko wa dharura, na ujifunze kugawa mapato yako vizuri. Anatumia hata kanuni ya 50/30/20 kuonyesha namna ya kupanga kipato chako: asilimia 50 kwa mahitaji ya lazima, 30 kwa matumizi ya kawaida, na 20 kwa akiba na uwekezaji. Hili ni somo ambalo watu wengi wanaruka, halafu baadaye wanaishia kuuza uwekezaji wao kwa hasara kwa sababu hawakuwa na mpango mzuri wa kifedha.
Kitu kingine kilichonifanya nipendezwe sana na kitabu hiki ni jinsi kinavyovunja siri ya soko la hisa la Tanzania. Watu wengi huliona kama sehemu ya watu wachache wenye fedha nyingi. Lakini hapa mwandishi anaeleza kwa urahisi kabisa jinsi ya kufungua akaunti ya CDS, jinsi ya kutumia simu yako kununua hisa, na hata namna ya kutumia DSE Mobile App au USSD ukiwa nyumbani. Ghafla unaanza kuona kwamba kumbe unaweza kuwa sehemu ya umiliki wa benki, kampuni za mawasiliano, au viwanda bila kuwa tajiri mkubwa.
Soma kitabu hiki na utaanza kuangalia majengo ya benki au minara ya kampuni kwa macho tofauti. Utagundua kwamba badala ya kuwa mtazamaji, unaweza kuwa mmoja wa wamiliki.
Lakini sehemu ambayo nadhani kila mtu anapaswa kuisoma mara mbili ni ile ya makosa ya wawekezaji. Mwandishi hakuishia kukuambia cha kufanya; pia anakwambia nini usifanye. Anaeleza kwa nguvu sana kosa la kununua hisa kwa sababu tu “ni bei nafuu.” Watu wengi huona hisa ya shilingi 200 na kudhani ndiyo nzuri kuliko ya shilingi 3,000. Lakini kitabu hiki kinakufundisha kuangalia ubora wa kampuni, faida yake, gawio, na uwezo wake wa kukua, siyo tu bei yake. Hilo ni somo ambalo linaweza kukuokoa usipoteze pesa zako.
Pia kuna maonyo muhimu kuhusu:
- Kufanya maamuzi kwa hofu.
- Kusikiliza “tips” za WhatsApp na Telegram.
- Kukosa subira.
- Kuweka pesa zote kwenye kampuni moja.
Mwandishi anasisitiza sana kwamba uwekezaji siyo mchezo wa wiki mbili. Ni safari ya miaka. Hapa ndipo anapoeleza kwa uzuri sana nguvu ya “faida mlundikano” – kwamba pesa zako zinaweza kukua kwa kiwango kikubwa ukianza mapema na ukawa na nidhamu ya kuendelea kuweka kidogo kidogo kila mwezi. Kwa kweli, baada ya kusoma sehemu hii nilijikuta nikifikiria ni kiasi gani watu wengi wanachelewa kuanza kwa sababu wanafikiri wanahitaji milioni nyingi kwanza.
Sehemu nyingine ya kipekee ni kwamba kitabu hakizungumzi hisa pekee. Kinaelezea pia:
- Hatifungani za serikali.
- Vipande vya mifuko ya pamoja kama UTT AMIS.
- ETFs.
- Hata uwekezaji wa ardhi.
Na kinasaidia msomaji kuelewa tofauti kati ya kila moja: ipi ni salama zaidi, ipi ina hatari zaidi, ipi inafaa kwa mtu mwenye mtaji mdogo, na ipi inafaa kwa malengo ya muda mrefu. Kwa mfano, kama wewe ni mtu ambaye hutaki kufuatilia soko kila siku, kitabu kinakuelekeza kwamba mifuko ya pamoja inaweza kuwa bora kwako kwa sababu inaendeshwa na wataalamu. Lakini kama unapenda kujifunza na kuchagua kampuni mwenyewe, unaweza kuingia kwenye hisa moja moja.
Nilifurahia pia kwamba mwandishi hajajaribu kuuza ndoto za “utajiri wa haraka.” Badala yake, anakufundisha kuwa makini na miradi ya kitapeli na kukaa kwenye mifumo rasmi inayotambulika na sheria za Tanzania. Anaonyesha wazi kwamba uwekezaji wa kweli haujengwi kwa pupa; unajengwa kwa nidhamu, subira, na elimu.
Kwa kifupi, hiki ni kitabu ambacho:
- Kitakusaidia kuelewa fedha zako.
- Kitakuonyesha namna ya kuanza hata ukiwa na kidogo.
- Kitakufundisha jinsi ya kulinda pesa zako.
- Kitakupa ujasiri wa kufanya maamuzi ya uwekezaji kwa akili, si kwa hisia.
Na jambo kubwa zaidi: baada ya kukisoma, hutabaki na motisha pekee. Utabaki na mpango.
Kama umewahi kusema:
“Nataka kuwekeza, lakini sijui nianzie wapi,”
basi kitabu hiki ndiyo jibu la swali hilo.
Kwa maoni yangu, Hisa, Hatifungani, Vipande siyo tu kitabu cha uwekezaji. Ni ramani ya kutoka kwenye hofu ya kifedha kwenda kwenye uhuru wa kifedha. Na ndiyo sababu ningemshauri mtu yeyote anayejali maisha yake ya baadaye akitafute, akinunue, na akisome mpaka mwisho.